«Ο Θάνος θυμόταν τα ποιήματα, πάντα»
Μαρία Παπαγιάννη, σύζυγος Θάνου Μικρούτσικου
Με έναν αέρα συγκίνησης και αναμνήσεων, πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 13/11 η εκδήλωση για τον Θάνο Μικρούτσικο από τις Εκδόσεις Πατάκη. Κεντρική θεματολογία της εκδήλωσης ήταν «ο Θάνος της ποίησης» μια βραδιά αφιερωμένη στον Θάνο Μικρούτσικο, αλλά και στην ιδιαίτερη ενασχόλησή του με την ποίηση και σε όλα όσα ο Θάνος «ήθελε τώρα να μας πει» μέσα από τις μελοποιήσεις των ποιημάτων του.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Βιβλιοπωλείο Πατάκη επί της οδού Ακαδημίας 65, υπό την παρουσία όλων των βιβλίων των εκδόσεων που αφορούσαν φυσικά τον μεγάλο συνθέτη αλλά και βιβλίων γραμμένων από τους προσκεκλημένους ομιλητές. Με συντονιστή της εκδήλωσης τον Γιάννη Δούκα, οι ομιλητές αναφέρθηκαν στη σχέση του Θάνου Μικρούτσικου με την ποίηση, τόσο εκείνη που ο ίδιος αγαπούσε να μελετά και να διαβάζει, όσο κι εκείνη που επέλεξε να μελοποιήσει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Πράγματι ο Θάνος Μικρούτσικος υπήρξε εκείνος ο συνθέτης που κατάφερε να φέρει στο προσκήνιο μία σειρά μεγάλων Ελλήνων και ξένων ποιητών και να ντύσει τα έργα τους μελωδικά δίνοντάς τους μια εντελώς διαφορετική μορφή. Δεν είναι λίγες οι φορές εξάλλου που οι αναγνώστες ποιημάτων που έχουν μελοποιηθεί από τον Θάνο, δεν προσεγγίζουν αναγνωστικά τους στίχους, αλλά σχεδόν πηγαία τους σιγοτραγουδούν βασιζόμενοι στην χαρακτηριστικές μελωδίες που τους έδωσε ο σύνθετης.
Ο Θάνος Μικρούτσικος εξάλλου κατάφερε να γνωρίσει στο ευρύ κοινό ποιητές που ενδεχομένως δεν θα είχαν λάβει την ίδια αναγνωρισιμότητα, αν ο ίδιος δεν είχε επενδύσει στην μελοποίησή τους. Η ενασχόλησή του εξάλλου με ξένους ποιητές όπως ο Μπέρτολτ Μπρέχτ ή ο Ναζίμ Χικμέτ και η μελοποίηση της μεταφρασμένης απόδοσης των ποιημάτων τους στα ελληνικά, συνέβαλε στην περαιτέρω γνωριμία και κατανόηση του κόσμου μίας μεγάλης κατηγορίας ποιημάτων και ποιητών.
Ωστόσο ο Θάνος δεν αγαπούσε μόνο τη σύνθεση ποιημάτων, αλλά πρωτίστως τη μελέτη τους. Πριν να προβεί στην «ένδυση» των στίχων με την αλληλουχία νοτών, ο Θάνος προσέγγιζε την ποίηση εξ ολοκλήρου. Ο ίδιος μαθήτευσε εξάλλου δίπλα στον Γιάννη Ρίτσο και έζησε μία ζωή συμπορευόμενη με την ποίηση. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε στην εκδήλωση η γυναίκα του Θάνου, Μαρία Παπαγιάννη είναι σημαντικό να εξετάσουμε το «Πώς ο Θάνος διάβασε την ποίηση, πώς την μελοποίησε κ έπειτα πώς τη μετέφερε ερμηνεύοντας τη σε μας». Με τα παραπάνω λόγια παρατηρούμε ένα ταξίδι της ποίησης τριών σταδίων μέσα από τη ματιά του Θάνου. Ένα ταξίδι κατά το οποίο το ποίημα όχι μόνο προσεγγίζεται εκ βαθών ως προς την ουσία του, αλλά συχνά επαναπροσδιορίζεται και ντύνεται με έναν διαφορετικό ύφος όταν τελικά αυτό φτάνει στην μελοποίηση και στην ερμηνεία.
Ένα από τα μεγαλύτερα και γνωστά κεφάλαια της καλλιτεχνικής πορείας του Θάνου Μικρούτσικου, είναι φυσικά η μελοποίηση του «ποιητή των ναυτικών», Νίκου Καββαδία με μία σειρά μελοποιημένων ποιημάτων χάρη στα οποία δημιουργήθηκαν δύο μεγάλοι δίσκοι, ο «Σταυρός του Νότου» και οι «Γραμμές των Οριζόντων». Σύμφωνα με τον ομιλητή Μιχάλη Γελασάκη ο Θάνος Μικρούτσικος προσέφερε με τον Σταυρό του Νότου «Διαχρονικές πρωτότυπες που πλέον συγκαταλέγονται στο πάνθεον κλασσικών έργων του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού». Ενδιαφέρον μάλιστα παρουσιάζουν και οι ιδιαίτερες πληροφορίες που άντλησαν οι ακροατές της εκδήλωσης για τα ποιήματα και τις συνθέσεις τους, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι η μελοποίηση του Καββαδία ξεκίνησε για να ντυθεί μουσικά μία σειρά της ΕΡΤ με τίτλο «Πορεία 190», που πλέον δυστυχώς αγνοείται ως σήμερα από τα αρχεία της.
Ο Θάνος όμως αγαπούσε τον Καββαδία ιδιαιτέρως και έδειχνε ενδιαφέρον για το υπερρεαλιστικό στοιχείο της ποίησής του, γι’ αυτό και ανέφερε (σύμφωνα με τον Μ. Γελασάκη) πως «ο Καββαδίας δεν είναι ο Θεόφιλος είναι ο Μαγκρίτ, όχι ζωγράφος της καθημερινότητας αλλά ζωγράφος της ανατροπής».
Στην εκδήλωση συμμετείχαν ακόμα ο Σπύρος Αραβανής, ο Οδυσσέας Ιωάννου που αναφέρθηκε στις προσωπικές στιγμές του με τον συνθέτη, όπως στην μεγάλη στήριξη του Θάνου να μελοποιήσει τους στίχους του χωρίς να επέμβει σε καμία αλλαγή –ούτε καν μιας λέξης – στο περιεχόμενο, καθώς και στην απόφασή του να εκδώσει το βιβλίο «Ο Θάνος και ο Μικρούτσικος» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη που πραγματεύεται μία σειρά 24 συναντήσεων του με τον Θάνο Μικρούτσικο, αλλά και η τραγουδίστρια Μαρία Παπαγεωργίου. Επιπλέον συμμετείχαν ο Δημοσθένης Κούρτοβικ και ο μουσικός Θύμιος Παπαδόπουλος.
Τέλος στον κύκλο των ομιλητών ανήκε και ο τραγουδιστής Κώστας Θωμαΐδης που είχαμε την τιμή να συζητήσουμε μαζί του και να μας απαντήσει στην ερώτηση μας σχετικά με τον αγαπημένο του στίχο από το έργο του Θάνου Μικρούτσικου που τον έχει σημαδέψει και του δημιουργεί το μεγαλύτερο συναίσθημα όταν τον ερμηνεύει. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε:
«Δεν είναι ένας, είναι αμέτρητοι οι στίχοι, αλλά θα σταματήσω σε ένα μεγάλο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου που είχα την τιμή και την τύχη να το ερμηνεύσω, την Σονάτα του Σεληνόφωτος και το άφησέ με να έρθω μαζί σου τι φεγγάρι απόψε. Το φεγγάρι θα κάνει πάλι χρυσά τα μαλλιά μου, δεν θα καταλάβεις».
